Een groeiende groep burgers wacht niet tot politici een oplossing hebben voor klimaat- en energieproblemen. Ze zetten zich schrap voor een leven na ‘peak oil’.

Artikel eerder verschenen in De Pers

Iedereen is om 13.00 uur stipt ingelogd op de conference call van de Post Peak Living UnCrash Course. Docent Andre Angelantoni begroet vanuit San Francisco de cursisten: James uit Engeland, Birgit McCall uit Illinois, Tom Wells uit Colorado en nog zes anderen uit alle hoeken van de VS. Eerst bespreken ze hun huiswerk van afgelopen week. Tom heeft een ‘ grab and go ‘-kit gemaakt met kampeerspullen, voedsel en water.

Als er sociale onrust uitbreekt in Boulder, zijn woonplaats, is hij zo weg. James vertelt over een check-up bij de dokter. Als hem iets mankeert, laat hij het meteen behandelen. Nu het nog kan. Birgit meldt dat ze al haar belangrijke documenten heeft gekopieerd. Angelantoni ontraadt de documenten in een bankkluis op te bergen. Als het financiële systeem kopje onder gaat, is de bank waarschijnlijk dicht. De stukken moeten buitenshuis liggen, maar niet te ver. Lange autoritten worden straks heel lastig. De les van vandaag gaat over financiën en onderdak. Tom twijfelt. Zal hij zijn huis verkopen en het geld gebruiken om goud, land en zonnepanelen te kopen? Angelantoni vindt dat een goed idee, maar beseft dat het een grote stap is. Hij wil hetzelfde doen, maar zijn vrouw is nog tegen. Hij legt nog eens uit dat iedereen het beste in of nabij een stad van 100.000 inwoners kan gaan wonen. Dicht bij voorzieningen en openbaar vervoer. Kleinere gemeenschappen kunnen makkelijker alternatieve valuta opzetten die de dollar vervangen. En vaak is er meer ruimte zodat bewoners zelf voedsel kunnen verbouwen. In een stad als New York kan het ellendig worden als de olie opraakt.

Vrolijke kost is de cursus niet, erkent Angelantoni. Maar het zijn ook geen vrolijke tijden. Volgens hem hangt het zwaard van peak oil boven ons hoofd, het moment dat de olieproductie op zijn hoogtepunt is. Daarna wordt het aanbod gestaag minder, terwijl de vraag blijft toenemen. Voeg daarbij klimaatverandering en de financiële crisis en je hebt een recept voor grote problemen. We hebben volgens Angelantoni simpelweg geen tijd meer om de gevolgen van deze in elkaar grijpende crises op te vangen. ‘We hadden onder president Carter moeten beginnen. Peak oil treedt binnenkort op, als het al niet zover is. En we hebben ons nog totaal niet voorbereid.’ Techniek zal ons niet redden. ‘Er zijn heel mooie alternatieven om schoner en zuiniger te leven, maar we kunnen ze niet snel genoeg op grote schaal invoeren. Zeker nu zijn de mogelijkheden daarvoor klein. De VS gaat gebukt onder een enorme schuld. Er is gewoon geen geld meer’, sombert Angelantoni. Het gevolg is volgens hem een trapsgewijze onttakeling van de huidige economie. De olieschaarste neemt toe. Hogere energieprijzen drukken de economische groei. De dollar, huizen en virtueel bezit verliezen aan waarde. Het leger van werklozen groeit. De middenklasse verschrompelt. Armen worden armer. Rijken ook. De olieprijs blijft stijgen. Mobiliteit wordt een luxe. Basale diensten kunnen niet meer geleverd worden, zeker niet in het uitgestrekte Amerikaanse landschap. De nationale en internationale economie vertragen tot een slakkendrafje. ‘Het leven zal heel snel heel lokaal gericht worden. Dat hoeft niet erg te zijn, maar de meeste mensen zijn daar totaal niet op voorbereid.’ Sommige voorbereidingen op een leven na peak oil zijn eenvoudig, zegt cursist Tom Wells (61) aan de telefoon. ‘We hebben zonnepanelen en ons huis is geïsoleerd. We verbouwen groente en fruit in onze tuin en dat levert flink wat op.’ Toch is het niet makkelijk om helemaal post peak proof te leven. ‘Je kunt je als gezin wel voorbereiden, maar als je buren dat niet doen, staan ze straks bij jou op de stoep. En in dit deel van Amerika zijn ze nogal gek op wapens. We merken dat de boodschap in onze gemeenschap niet echt aanslaat, ook al wonen hier erg veel hoogopgeleiden. Mensen horen niet graag dat ze hun manier van leven niet kunnen handhaven. Ook al weten we dat allemaal al jaren.’ Hij en zijn vrouw denken eraan om naar Oregon te verhuizen, aan de westkust. ‘Dat is een gunstig gebied dat de klimaatverandering waarschijnlijk goed zal doorstaan. Ook zijn er meerdere actieve lokale gemeenschappen die zichzelf onderhouden. Het is alleen meer dan duizend kilometer weg, terwijl al onze vrienden en familie in de buurt van Boulder wonen. Een andere optie is een plaatsje in de bergen, wat meer in de buurt. Daar is een lokale gemeenschap voortvarend bezig. Ze hebben daar al een ruilsysteem opgezet. Maar we vinden het moeilijk om ons huis, vrienden en familie achter te laten.’ Toch zal er iets moeten gebeuren, daarvan is Wells overtuigd. ‘Maar het is af en toe ook erg verleidelijk om je leven te leven alsof er niets aan de hand is.’

Angelantoni is zich er van bewust dat zijn boodschap het niet goed doet bij de ‘eeuwig optimistische’ Amerikanen. ‘Het komt boven op alle andere ellendige berichten over de crisis en het klimaat. Maar het is niet allemaal ellende. We moeten gewoon een stap terug doen en weer in onze directe omgeving rondkijken. Het leven na peak oil kan best heel goed zijn.’

Geld en onderdak Buren op de stoep Angelantoni staat niet alleen. Het wemelt van de sites die waarschuwen over de gevolgen van peak oil. De podcasts van de Amerikaanse schrijver James Howard Kunstler over dit onderwerp worden wekelijks door tienduizenden over de hele wereld beluisterd. Zijn site is een verzamelplaats, waar druk gediscussieerd wordt. In 22 landen (niet in Nederland) functioneren alternatieve valuta, in de vorm van timebanks. En wereldwijd springen de zogenoemde transition towns als paddestoelen uit de grond: lokale, duurzame gemeenschappen die zichzelf klaarmaken voor het leven na peak oil. De eerste transition town werd in 2005 in Engeland gesticht. Nu zijn er wereldwijd 700. Sinds halverwege 2008 zijn er in Nederland vijftig gestart.

Andre Angelantoni heeft een mooie multimediale site: www.postpeakliving.com.

Een goede Nederlandse site is: www.peakoil.nl

Over transitiontowns: www.transitiontowns.nl, www.transitiontowns.org.

Over alternatieve plaatselijke valuta: www.timebanks.org

Goede podcasts over onder meer dit thema: www.kunstlercast.com.

Auteur : Dimitri Tokmetzis